"Sayın müşterimiz, gönderiniz adres bilgisi eksik olduğu için dağıtım merkezinde bekletilmektedir. 24 saat içinde 9,90 TL güncelleme ücreti ödenmezse paketiniz iade edilecektir. Adresinizi güncellemek için tıklayın."
Bu mesajı muhtemelen siz de bir şekliyle gördünüz. Bazen SMS, bazen e-posta olarak geliyor; logo yerinde, dil düzgün, tutar da küçük. Zaten küçük olması işin püf noktası, çünkü 9,90 TL için kimse iki kere düşünmüyor. Ama o sayfaya girilen kart bilgisi 9,90 TL'den çok daha fazlası için kullanılıyor.
Oltalama (phishing), kendini güvenilir bir kurum gibi gösterip sizden şifre, kart bilgisi ya da doğrulama kodu almaya çalışan dolandırıcılık yöntemidir. Aşağıda bir mailin sahte olup olmadığını anlamak için tek tek bakılacak yerleri anlattık. Sonunda bir kontrol listesi ve geçici mail kutunuza böyle bir şey düşerse ne yapmanız gerektiği var.
Türkiye'de en sık görülen oltalama senaryoları
Dolandırıcılar yaratıcı değil, istikrarlıdır. Aynı birkaç senaryoyu tekrar tekrar kullanırlar, çünkü işe yarıyor. Bizim kendi gelen kutularımızda ve kullanıcılardan duyduklarımızda öne çıkanlar şunlar:
- Kargo bekletme. Yukarıdaki örnek. "Adres eksik", "gümrük ücreti", "teslim edilemedi" gibi başlıklar. Hele bir siparişiniz yoldaysa inandırıcılığı katlanıyor.
- Banka güvenlik uyarısı. "Hesabınızda şüpheli işlem tespit edildi, kartınız bloke edilecek." Bağlantı, bankanın giriş sayfasının birebir kopyasına götürür.
- e-Devlet veya vergi iadesi. "Adınıza iade tanımlandı", "ödenmemiş trafik cezanız var". Resmî kurum havası verip panik ya da sevinç yaratır.
- Hesap askıya alındı. Dizi platformları, sosyal medya ya da mail sağlayıcısı adına gelir. "Ödeme yönteminiz reddedildi, hesabınız kapanacak."
- Çekiliş ve hediye. "Tebrikler, kazandınız. Ödülünüzü almak için kargo ücretini ödeyin."
- Sahte fatura veya sipariş. "5.499 TL'lik siparişiniz onaylandı. Siz yapmadıysanız iptal için tıklayın." Burada tuzak, iptal etme telaşı.
Gönderen adresine nasıl bakılır?
Gelen kutusunda gördüğünüz isim, yani "Görünen ad", gönderenin istediği her şey olabilir. "Banka Müşteri Hizmetleri" yazması hiçbir şey kanıtlamaz. Asıl bakmanız gereken, ismin yanındaki ya da üzerine tıklayınca açılan gerçek adres.
Dikkat edilecekler:
- @ işaretinden sonraki alan adı kurumun gerçek alan adı mı? "l" yerine "1", "o" yerine "0" ya da araya eklenmiş bir tire gibi harf değişikliklerine bakın.
- Kurum adı alan adının başında ama sonunda başka bir şey mi var? "kurumadi.guvenlik-bildirim.xyz" gibi bir adres o kuruma ait değildir. Belirleyici olan sondaki kısımdır.
- Ücretsiz bir mail servisinden gelen "resmî" bildirim, neredeyse her zaman sahtedir.
Gönderen adresinin teknik olarak taklit edilebileceğini de bilmekte fayda var. Yani adres doğru görünse bile içerik şüpheliyse diğer işaretlere de bakın. Tek bir kontrol yetmez.
Aciliyet dili neden alarm işaretidir?
Oltalama maillerinin neredeyse tamamında "24 saat içinde", "son uyarı", "hemen işlem yapmazsanız" gibi bir saat tik takı duyulur. Bunun sebebi basit. Acele eden insan kontrol etmez. Gerçek bir banka da sizi uyarabilir, ama genellikle sizi mail içindeki bağlantıya değil, uygulamaya veya kendi resmî kanalına yönlendirir.
Kendimize koyduğumuz bir kural var ve okurlara da öneriyoruz. Mail ne kadar acele ettiriyorsa, o kadar yavaş hareket edin.
Bağlantı nereye gidiyor? Tıklamadan nasıl anlarım?
Bilgisayardaysanız fareyi bağlantının üzerine getirin, tıklamayın. Tarayıcının veya mail programının sol alt köşesinde gerçek hedef adres görünür. Buton üzerinde "Giriş yap" yazması, arkasında nereye gittiğini değiştirmez.
- İmleci bağlantının ya da butonun üzerinde bekletin.
- Çıkan adresin alan adı kısmını okuyun; "https://" ile başlaması tek başına güvenli olduğunu göstermez, sahte siteler de sertifika alabiliyor.
- Kısaltılmış bağlantılar (birkaç harften oluşan kısa adresler) hedefi gizler. Resmî bir kurumdan böyle bir bağlantı geliyorsa şüphelenin.
- Telefondaysanız bağlantıya uzun basın; çoğu cihaz açmadan önce adresi gösterir.
- Şüphe varsa bağlantıyı hiç kullanmayın. Kurumun sitesini adres çubuğuna kendiniz yazın veya uygulamasını açın.
Ek dosyaları açmadan önce durun
"Fatura.pdf.exe", "Kargo_Bilgisi.zip", makro çalıştırmanızı isteyen bir Office belgesi. Beklemediğiniz bir ek, özellikle sıkıştırılmış dosya ya da "içeriği etkinleştir" uyarısı veren bir belgeyse açmayın. Bir kurum fatura gönderdiyse onu kurumun kendi sitesine giriş yaparak da görebilirsiniz.
Oltalama maili kontrol listesi
Bir maili şüpheli bulduğunuzda bu tabloya göz atın. Birden fazla satırda "evet" diyorsanız, büyük ihtimalle sahte.
| Kontrol | Şüpheli işaret | Ne yapmalı? |
|---|---|---|
| Gönderen adresi | Alan adı kurumunkiyle tam eşleşmiyor, harf oyunları var | Görünen ada değil, gerçek adrese bakın |
| Hitap | "Sayın müşterimiz", "Değerli kullanıcı" gibi isimsiz | Tek başına kanıt değil ama dikkat edin |
| Aciliyet | Süre baskısı, ceza, hesap kapanma tehdidi | Yavaşlayın, resmî kanaldan doğrulayın |
| Bağlantı | Üzerine gelince farklı bir alan adı görünüyor | Tıklamayın, adresi kendiniz yazın |
| Ek dosya | Beklenmeyen zip, exe ya da makrolu belge | Açmayın, silin |
| İstenen bilgi | Şifre, kart bilgisi, SMS doğrulama kodu | Hiçbir kurum bunları maille istemez |
| Küçük ödeme | Birkaç liralık "güncelleme" veya "gümrük" ücreti | Kart bilgisini o sayfaya girmeyin |
Geçici mail kutuma şüpheli bir mail gelirse ne yapmalıyım?
Geçici adresinizi bir sitede kullandıktan sonra o adrese oltalama maili gelebilir. Bu genelde adresin bir listeye düştüğünü gösterir. İyi haber, adresin sizin ana kimliğinize bağlı olmaması ve birkaç saat içinde zaten kullanım dışı kalacak olması.
Biz Geçici Mail'de gelen HTML mailleri güvenli biçimde gösteriyoruz. İçindeki script'ler temizleniyor ve mail sayfanın geri kalanından izole, ayrı bir çerçevede açılıyor. Ek dosyalar zaten gösterilmiyor. Yani maili okumak tek başına sizi riske atmaz.
Ama bir sınırı dürüstçe söyleyelim. Mailin içindeki bağlantıya tıklarsanız, tarayıcınız sizi o dış siteye götürür. Oradan sonrası bizim kontrolümüzde değil. Sahte bir banka sayfasına şifre girerseniz, adresin geçici olması bir şeyi değiştirmez; çalınan şey şifrenizdir.
Bu yüzden:
- Şüpheli maildeki bağlantılara tıklamayın, form doldurmayın.
- Maili okuyup kapatın; isterseniz "Sil" butonuyla adresi bırakıp yeni bir adres alın.
- Gerçek bir hesabınızla ilgili bir uyarı gibi görünüyorsa, kurumun uygulamasına veya sitesine kendiniz girerek kontrol edin.
Geçici adreslerin güvenlik tarafını tek kullanımlık mail güvenli mi yazısında, istenmeyen maillerle baş etmeyi de spam maillerden kurtulmanın yolları yazısında anlattık.
Tıkladım, bilgi girdim. Şimdi ne olacak?
Panik yapmayın ama hızlı davranın. Şifre girdiyseniz o hesabın şifresini hemen değiştirin; aynı şifreyi kullandığınız diğer hesapları da. Kart bilgisi girdiyseniz bankanızı resmî müşteri hizmetleri numarasından arayıp kartı kapattırın. İki adımlı doğrulama açık değilse açın. Ne kadar erken davranırsanız, zarar o kadar sınırlı kalır.
Sık sorulan sorular
Oltalama maili sadece açmakla zarar verir mi?
Modern mail programlarında maili okumak genellikle tek başına zarar vermez. Asıl risk bağlantıya tıklayıp bilgi girmek veya ek dosyayı açmaktır.
Bir bağlantının sahte olup olmadığını tıklamadan nasıl anlarım?
Bilgisayarda imleci bağlantının üzerinde bekletin, telefonda bağlantıya uzun basın. Görünen alan adı kurumun gerçek alan adıyla birebir eşleşmiyorsa tıklamayın.
Bankalar e-postayla şifre veya SMS kodu ister mi?
Hayır. Bankalar ve resmî kurumlar şifrenizi, kart bilgilerinizi ya da size gelen doğrulama kodunu e-postayla istemez. Böyle bir talep oltalama işaretidir.
Geçici mail adresime gelen bağlantıya tıklamak güvenli mi?
Geçici Mail, HTML mailleri script'lerden temizleyip izole bir çerçevede gösterir; ancak bağlantıya tıklarsanız dış siteye gidersiniz. Şüpheli maillerdeki bağlantılara tıklamayın.